ఈ రాజ్యాంగంలోని నిబంధనలకు లోబడి, రాష్ట్ర కార్యనిర్వాహక అధికారం రాష్ట్ర శాసనసభకు చట్టాలు చేయగలిగే విషయాల వరకు విస్తరిస్తుంది. అయితే రాష్ట్ర శాసనసభకు, పార్లమెంటుకు రెండింటికీ చట్టాలు చేయగల అధికారం ఉన్న ఏదైనా విషయంలో, కేంద్రానికి లేదా దాని అధికార సంస్థలకు ఈ రాజ్యాంగం ద్వారా లేదా పార్లమెంటు చేసిన ఏదైనా చట్టం ద్వారా స్పష్టంగా అప్పగించిన కార్యనిర్వాహక అధికారానికి రాష్ట్ర కార్యనిర్వాహక అధికారం లోబడి ఉంటుంది; ఆ అధికారంతో పరిమితం చేయబడుతుంది.
రాష్ట్ర కార్యనిర్వాహక అధికారం, రాష్ట్ర శాసనసభకు చట్టాలు చేసే అధికారం ఉన్న విషయాలకు విస్తరిస్తుంది. అంటే రాష్ట్ర జాబితా, ఉమ్మడి జాబితాలో పేర్కొన్న అంశాలు ఇందులోకి వస్తాయి. అయితే ఉమ్మడి జాబితాలోని అంశాల విషయంలో, రాజ్యాంగం లేదా పార్లమెంటు చేసిన చట్టం ద్వారా కేంద్రానికి లేదా దాని అధికార సంస్థలకు స్పష్టంగా అప్పగించిన కార్యనిర్వాహక అధికారానికి రాష్ట్ర అధికారం లోబడి ఉంటుంది. అటువంటి సందర్భంలో రాష్ట్రం కార్యనిర్వాహక అధికారాన్ని వినియోగించడం రాజ్యాంగ విరుద్ధమవుతుందని మూల పాఠ్యం పేర్కొంటుంది.
రాష్ట్ర కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ అధికార వినియోగానికి పరిమితులు ఉంటాయని కూడా మూల పాఠ్యం చెబుతుంది. చట్టబద్ధమైన అధికారం లేకుండా, కార్యనిర్వాహక అధికారాన్ని మాత్రమే ఆధారంగా చేసుకుని ఏ వ్యక్తి నుంచైనా పన్ను వసూలు చేయడం లేదా బలవంతంగా డబ్బు తీసుకోవడం సమర్థించలేము. ఉన్నతాధికారుల మధ్య వ్యక్తిగత అహంకార ఘర్షణల వల్ల రాష్ట్ర పరిపాలన సక్రమంగా సాగడాన్ని దెబ్బతీయకూడదు. అధికారాన్ని వ్యక్తిగత ప్రయోజనాల కోసం కాకుండా ప్రజా ప్రయోజనం కోసం వినియోగించాలనే విషయాన్ని అధికారులు గుర్తుంచుకోవాలి.
ఇదే భావనలో, కొన్ని విషయాలను వివరించడానికి లేదా కోర్టు ధిక్కార కేసుల్లో తరచుగా ఉన్నతాధికారులను అనవసరంగా కోర్టుకు హాజరుకావాలని కోరరాదని ఉన్నత న్యాయస్థానం గమనించినట్లు మూల పాఠ్యం పేర్కొంటుంది. అలాగే, ప్రభుత్వ విధానం 162వ అధికరణం కింద రూపొందించబడినప్పుడు, ముఖ్యంగా ఆ విధానం సాంకేతిక, శాస్త్రీయ లేదా ఆర్థిక నైపుణ్యాన్ని అవసరపడే సందర్భాల్లో, న్యాయ సమీక్షాధికారాన్ని ఉపయోగించి సాధారణంగా కోర్టు ఆ విధానంలో జోక్యం చేసుకోదని సుప్రీంకోర్టు వ్యాఖ్యను మూల పాఠ్యం ఉటంకిస్తుంది.
అందువల్ల రాష్ట్రంలోని ఏ విభాగమైనా—కార్యనిర్వాహక, శాసన లేదా న్యాయ విభాగం—అధికారాన్ని వినియోగించే సమయంలో పరస్పర నియంత్రణలు, సమతుల్యతలు అనే సూత్రం కీలకమైనది.
రాష్ట్ర శాసనసభలో సభ్యుడిగా లేని మంత్రి వరుసగా ఆరు నెలల కాలం పాటు సభ్యత్వం లేకుండా ఉంటే, ఆ ఆరు నెలల గడువు ముగిసిన వెంటనే మంత్రి పదవిని కోల్పోతారు.
మంత్రులకు చెల్లించాల్సిన జీతాలు, భత్యాలను రాష్ట్ర శాసనసభ ఎప్పటికప్పుడు చట్టం ద్వారా నిర్ణయించాలి. శాసనసభ అలా నిర్ణయించే వరకు రెండవ షెడ్యూల్‌లో పేర్కొన్న విధంగా అవి చెల్లించబడతాయి.
(1) గవర్నర్ తన విధులను నిర్వర్తించేటప్పుడు సహాయం చేయడానికి, సలహా ఇవ్వడానికి ముఖ్యమంత్రి నాయకత్వంలో ఒక మంత్రిమండలి ఉండాలి. అయితే ఈ రాజ్యాంగం ప్రకారం గవర్నర్ తన విధుల్లో ఏదైనా అంశంపై స్వతంత్ర విచక్షణతో వ్యవహరించాల్సిన సందర్భాలు దీనికి మినహాయింపు.
(2) ఏదైనా విషయం గవర్నర్ తన విచక్షణతో వ్యవహరించాల్సిన అంశమా కాదా అనే ప్రశ్న తలెత్తితే, గవర్నర్ తన విచక్షణతో తీసుకునే నిర్ణయమే తుది నిర్ణయం. ఆ విషయంలో గవర్నర్ విచక్షణతో వ్యవహరించాల్సి ఉండేదని లేదా ఉండకూడదని చెప్పి, ఆయన చేసిన చర్య చెల్లుబాటును ప్రశ్నించరాదు.
(3) మంత్రులు గవర్నర్‌కు ఏదైనా సలహా ఇచ్చారా లేదా, ఇచ్చి ఉంటే అది ఏమిటి అనే విషయాన్ని ఏ న్యాయస్థానమూ విచారించరాదు.
(1) ముఖ్యమంత్రిని గవర్నర్ నియమిస్తారు. ఇతర మంత్రులను ముఖ్యమంత్రి సలహా మేరకు గవర్నర్ నియమిస్తారు. మంత్రులు గవర్నర్ ఇష్టానుసారం పదవిలో కొనసాగుతారు.
అయితే బీహార్, మధ్యప్రదేశ్, ఒడిశా రాష్ట్రాల్లో గిరిజన సంక్షేమ బాధ్యతలు నిర్వహించే ఒక మంత్రి ఉండాలి. ఆ మంత్రి షెడ్యూల్డ్ కులాలు, వెనుకబడిన తరగతుల సంక్షేమం లేదా ఇతర పనుల బాధ్యతలను కూడా నిర్వహించవచ్చు.
(2) మంత్రిమండలి రాష్ట్ర శాసనసభకు సమిష్టిగా బాధ్యత వహిస్తుంది.
(3) మంత్రి పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించే ముందు, మూడవ షెడ్యూల్‌లో పేర్కొన్న నమూనాల ప్రకారం గవర్నర్ ఆయనకు పదవీ ప్రమాణం, రహస్య ప్రమాణం చేయించాలి.
(4) రాష్ట్ర శాసనసభలో సభ్యుడిగా లేని మంత్రి వరుసగా ఆరు నెలల కాలం పాటు సభ్యత్వం లేకుండా ఉంటే, ఆ గడువు ముగిసిన వెంటనే మంత్రి పదవిని కోల్పోతారు.
(5) మంత్రుల జీతాలు, భత్యాలను రాష్ట్ర శాసనసభ ఎప్పటికప్పుడు చట్టం ద్వారా నిర్ణయించాలి. శాసనసభ అలా నిర్ణయించే వరకు రెండవ షెడ్యూల్‌లో పేర్కొన్న విధంగా అవి చెల్లించబడతాయి.
(1) హైకోర్టు న్యాయమూర్తిగా నియమించబడటానికి అర్హత కలిగిన వ్యక్తిని ప్రతి రాష్ట్ర గవర్నర్ ఆ రాష్ట్ర అడ్వకేట్ జనరల్‌గా నియమించాలి.
(2) రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఎప్పటికప్పుడు తనకు సూచించే లేదా అప్పగించే న్యాయ సంబంధిత విషయాలపై సలహా ఇవ్వడం అడ్వకేట్ జనరల్ విధి. అలాగే ప్రస్తుతం అమల్లో ఉన్న ఈ రాజ్యాంగం లేదా మరే ఇతర చట్టం ద్వారా ఆయనకు అప్పగించిన న్యాయ స్వభావం కలిగిన ఇతర విధులను కూడా నిర్వర్తించాలి.
(3) అడ్వకేట్ జనరల్ గవర్నర్ ఇష్టానుసారం పదవిలో కొనసాగుతారు. ఆయనకు చెల్లించాల్సిన పారితోషికాన్ని గవర్నర్ నిర్ణయిస్తారు.
ప్రతి రాష్ట్రంలో రాజ్యాంగం ద్వారా ఏర్పాటైన అడ్వకేట్ జనరల్ అనే ఒకే పదవి ఉంటుంది. రాష్ట్రంలోని న్యాయ వ్యవహారాలను చూసుకోవడానికి ప్రభుత్వం ఇతర న్యాయవాదులను కూడా నియమించవచ్చు; వారికి అదనపు అడ్వకేట్ జనరల్ వంటి హోదాలను ఇవ్వవచ్చు. అయితే అలాంటి న్యాయవాదుల నియామకం, వారి హోదాల నిర్ణయం రాష్ట్ర కార్యనిర్వాహక అధికారాన్ని వినియోగించడం ద్వారా జరుగుతుంది.
కోర్టులో అడ్వకేట్ జనరల్ చేసే ప్రకటన రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని బంధించే స్వభావం కలిగి ఉంటుంది. అయితే రాష్ట్రం తరఫున హాజరయ్యే మరొక న్యాయవాది ప్రకటనకు అదే ప్రభావం ఉండకపోవచ్చు; ఆ న్యాయవాదికి రాష్ట్రం నుంచి లిఖితపూర్వక ఆదేశం ఉన్నప్పుడు మాత్రం పరిస్థితి వేరుగా ఉండవచ్చు.
62 సంవత్సరాల వయస్సు దాటిన వ్యక్తిని కూడా అడ్వకేట్ జనరల్‌గా నియమించవచ్చని తీర్పు వెలువడినట్లు మూల పాఠ్యం చెబుతుంది. వాస్తవానికి కొన్ని రాష్ట్రాల్లో అడ్వకేట్ జనరల్‌లు 62 సంవత్సరాల వయస్సు దాటిన తర్వాత కూడా విధులు నిర్వహిస్తున్నారని అందులో పేర్కొనబడింది.
(1) రాష్ట్ర ప్రభుత్వ కార్యనిర్వాహక చర్యలన్నీ గవర్నర్ పేరుతో తీసుకున్నవిగా ప్రకటించాలి.
(2) గవర్నర్ పేరుతో రూపొందించి అమలు చేసే ఉత్తర్వులు, ఇతర అధికారిక పత్రాలు గవర్నర్ రూపొందించే నియమాల్లో పేర్కొన్న విధంగా ధృవీకరించబడాలి. ఈ విధంగా ధృవీకరించబడిన ఉత్తర్వు లేదా పత్రం గవర్నర్ స్వయంగా జారీ చేయలేదని లేదా అమలు చేయలేదని చెప్పి దాని చెల్లుబాటును ప్రశ్నించరాదు.
(3) రాష్ట్ర ప్రభుత్వ పనులను మరింత సౌకర్యవంతంగా నిర్వహించడానికి, అలాగే ఆ పనులను మంత్రుల మధ్య కేటాయించడానికి గవర్నర్ నియమాలు రూపొందించాలి. అయితే రాజ్యాంగం ప్రకారం గవర్నర్ తన విచక్షణతో వ్యవహరించాల్సిన పనులకు ఈ నిబంధన వర్తించదు.
మన రాజ్యాంగం ప్రకారం గవర్నర్ లేదా రాష్ట్రపతి ప్రధానంగా రాజ్యాంగబద్ధమైన అధిపతి. రాష్ట్ర పరిపాలన మంత్రిమండలి ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది. అయితే ప్రభుత్వానికి అనేక రకాల పనులు, విస్తృతమైన వ్యవహారాలు రావడంతో ప్రతి అంశాన్నీ గవర్నర్‌కు పంపడం సాధ్యం కాదు. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ వ్యవహారాలను సౌకర్యవంతంగా నిర్వహించేందుకు మరియు ప్రభుత్వ పనులను మంత్రుల మధ్య కేటాయించేందుకు 166వ అధికరణంలోని (3)వ ఖండం గవర్నర్‌కు నియమాలు రూపొందించే అధికారం ఇచ్చింది. అందువల్ల ఆ వ్యవహారాల కేటాయింపు నియమాల ప్రకారం గవర్నర్ తరఫున జరిగే చర్యలు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ చర్యలుగా పరిగణించబడతాయి.
నియమాల ప్రకారం ఒక ఉత్తర్వు జారీ అయిన తర్వాత, అది తుది నిర్ణయంగా పరిగణించబడుతుందని, దాన్ని కోర్టులో సవాలు చేయలేరని మూల పాఠ్యం పేర్కొంటుంది. 166(3) అధికరణం కింద రూపొందించిన వ్యవహార నిర్వహణ నియమాలు, ఒక వ్యక్తి కోర్టులో అమలు చేయించుకోగలిగే హక్కును సృష్టించవు లేదా కల్పించవు. అయినప్పటికీ, అలాంటి ఉత్తర్వులు చట్టానికి అనుగుణంగా జారీ అయ్యాయా లేదా అనే అంశాన్ని న్యాయస్థానం పరిశీలించవచ్చని మూల పాఠ్యం చెబుతుంది.
ప్రతి రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి కింది విధులను నిర్వర్తించాలి:
(a) రాష్ట్ర పరిపాలనకు సంబంధించిన మంత్రిమండలి నిర్ణయాలన్నింటినీ, శాసన ప్రతిపాదనలన్నింటినీ రాష్ట్ర గవర్నర్‌కు తెలియజేయాలి.
(b) రాష్ట్ర పరిపాలనకు సంబంధించిన విషయాలు, శాసన ప్రతిపాదనల గురించి గవర్నర్ కోరిన సమాచారాన్ని అందించాలి.
(c) ఒక మంత్రి తీసుకున్న నిర్ణయాన్ని మంత్రిమండలి ఇంకా పరిశీలించకపోయి, ఆ విషయాన్ని మంత్రిమండలి పరిశీలనకు పంపాలని గవర్నర్ కోరితే, ఆ విషయాన్ని మంత్రిమండలి ముందుంచాలి.
గవర్నర్ మంత్రిమండలి సహాయం లేదా సలహాతో వ్యవహరించాలి. గవర్నర్ ఆ సలహాను ఆమోదించే వరకు మంత్రిమండలి అభిప్రాయాలు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ చర్యలుగా తుది రూపం పొందవు. అయితే గవర్నర్ తన విచక్షణతో విధులు నిర్వర్తించాల్సిన సందర్భాలు మినహా, సంబంధిత తీర్పుల ప్రకారం రాష్ట్ర మంత్రిమండలి సలహాను గవర్నర్ అంగీకరించాలి.
ప్రభుత్వ చర్యలు అధికారులు లేదా సిబ్బంది ద్వారా అమలవుతాయి. అందువల్ల చట్టవిరుద్ధ చర్యలకు వారు జవాబుదారీగా ఉండాలి. అలాగే ఒక మంత్రి సూచించిన విధానాన్ని, అది ప్రజా ప్రయోజనాన్ని సాధించడానికి ఉద్దేశించబడిందా లేదా ప్రజా ఆస్తిని వృథా చేస్తుందా అనే అంశాలపై కోర్టు పరిశీలించవచ్చు.