(1) భారత సమీకృత నిధిపై భారం మోపబడిన వ్యయానికి సంబంధించిన అంచనాలు పార్లమెంట్ ఓటుకు సమర్పించబడవు; అయితే ఈ క్లాజులోని ఏదీ పార్లమెంట్‌లోని ఏ సభలోనైనా ఆ వ్యయంపై చర్చించడాన్ని నిరోధించదు.
(2) ఇతర వ్యయాల అంచనాలు గ్రాంట్ల రూపంలో ప్రజల సభకు సమర్పించబడతాయి. ఆ సభకు ఏదైనా డిమాండ్‌ను ఆమోదించడం, తిరస్కరించడం లేదా డిమాండ్‌లో పేర్కొన్న మొత్తాన్ని తగ్గించడం వంటి అధికారాలు ఉంటాయి.
(3) రాష్ట్రపతి సిఫారసు లేకుండా ఏ గ్రాంట్ డిమాండ్‌ను సమర్పించరాదు.
ఆర్టికల్ 113 ప్రకారం, సమీకృత నిధిపై భారం మోపబడిన వ్యయాలు ఓటింగ్‌కు రావు; అయితే వాటిపై పార్లమెంట్‌లో చర్చించవచ్చు. ఇతర ఖర్చుల కోసం గ్రాంట్ల డిమాండ్లు లోక్‌సభకు సమర్పించబడతాయి. లోక్‌సభ వాటిని ఆమోదించవచ్చు, తిరస్కరించవచ్చు లేదా కోరిన మొత్తాన్ని తగ్గించవచ్చు. గ్రాంట్ డిమాండ్ సమర్పించడానికి రాష్ట్రపతి సిఫారసు అవసరం.
ప్రతి మంత్రిత్వ శాఖ లేదా విభాగం తన అంచనా వ్యయాలను సిద్ధం చేసి ఆర్థిక శాఖకు సమర్పిస్తుంది. అనంతరం ప్రభుత్వ బడ్జెట్ ప్రతిపాదనలు సమగ్రపరచబడతాయి. బడ్జెట్ సమర్పణ తర్వాత లోక్‌సభలో గ్రాంట్ల డిమాండ్లపై చర్చ జరుగుతుంది. సభ్యులు ప్రభుత్వ విధానాలను, కార్యక్రమాల ఖర్చులను, అంచనాల సముచితత్వాన్ని ప్రశ్నించవచ్చు.
అయితే, లోక్‌సభ అన్ని డిమాండ్లను విడివిడిగా చర్చించి ఓటు వేయడానికి తగిన సమయం లేకపోవచ్చు. అందువల్ల సభాపతి నిర్ణయించిన తేదీకి చర్చ పూర్తికాని మిగిలిన డిమాండ్లను ఓటుకు పెట్టే ప్రక్రియను సాధారణంగా ‘గిలటిన్’ అని పిలుస్తారు. దీని ద్వారా బడ్జెట్ ప్రక్రియ నిర్దిష్ట కాలంలో పూర్తవుతుంది.
(1) ప్రజల సభ ఆర్టికల్ 113 కింద గ్రాంట్లను మంజూరు చేసిన తర్వాత వీలైనంత త్వరగా, భారత సమీకృత నిధి నుంచి—(a) ప్రజల సభ మంజూరు చేసిన గ్రాంట్లను; మరియు (b) ఆ నిధిపై భారం మోపబడిన వ్యయాన్ని, కానీ ఆ మొత్తాన్ని మించకుండా—తీర్చడానికి అవసరమైన మొత్తాల వినియోగానికి సంబంధించిన బిల్లును ప్రవేశపెట్టాలి.
(2) ఆ బిల్లుకు ఏ సభలోనూ సవరణ ప్రతిపాదించరాదు, దాని ప్రభావం ప్రజల సభ మంజూరు చేసిన గ్రాంట్ మొత్తాన్ని మార్చడం లేదా ఆ నిధిపై భారం మోపబడిన వ్యయ మొత్తాన్ని మార్చడం అవుతుందంటే. అటువంటి సవరణ అనుమతించదగినదా అనే విషయంలో అధ్యక్షత వహించే వ్యక్తి నిర్ణయం తుది నిర్ణయం.
(3) ఈ ఆర్టికల్ నిబంధనలకు లోబడి, భారత సమీకృత నిధి నుంచి డబ్బు ఉపసంహరించడానికి రాజ్యాంగం ప్రకారం అవసరమైన వినియోగ చట్టం అమల్లోకి వచ్చే వరకు ఆ నిధి నుంచి డబ్బు తీసుకోరాదు.
గ్రాంట్ల డిమాండ్లు ఆమోదించబడిన తర్వాత వినియోగ బిల్లు ప్రవేశపెట్టబడుతుంది. ఈ బిల్లు భారత సమీకృత నిధి నుంచి ఆమోదించిన ఖర్చులకు డబ్బు తీసుకునేందుకు చట్టబద్ధమైన అనుమతి ఇస్తుంది. ఇందులో లోక్‌సభ మంజూరు చేసిన గ్రాంట్ల మొత్తాలు మరియు సమీకృత నిధిపై భారం మోపబడిన వ్యయాలు ఉంటాయి.
వినియోగ బిల్లులో సాధారణంగా సవరణలు అనుమతించబడవు, ఎందుకంటే గ్రాంట్ల మొత్తాలను మార్చే అధికారం ఇప్పటికే గ్రాంట్ల పరిశీలన సమయంలో వినియోగించబడింది. నిధి నుంచి డబ్బు తీసుకోవడానికి వినియోగ చట్టం అమల్లోకి రావడం తప్పనిసరి.
(1) ఏదైనా ఆర్థిక సంవత్సరానికి—(a) ఆ సంవత్సరానికి సంబంధించిన వినియోగ చట్టం ద్వారా ఒక నిర్దిష్ట సేవ కోసం ఖర్చు చేయడానికి అధికారం ఇచ్చిన మొత్తం సరిపోదని తేలితే, లేదా ఆ సంవత్సరపు బడ్జెట్‌లో ఊహించని కొత్త సేవ కోసం అదనపు ఖర్చు అవసరమైతే; లేదా (b) ఏదైనా ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఒక సేవపై వాస్తవంగా ఖర్చు చేసిన మొత్తం, ఆ సేవకు మరియు ఆ సంవత్సరానికి మంజూరు చేసిన మొత్తాన్ని మించిపోయినట్లయితే, రాష్ట్రపతి పార్లమెంట్‌లోని రెండు సభల ముందు మరొక ప్రకటనను ఉంచేలా చేయాలి లేదా ఆ అదనపు వ్యయానికి సంబంధించిన డిమాండ్‌ను ప్రజల సభకు సమర్పించాలి.
(2) ఆర్టికల్స్ 112, 113, 114లోని నిబంధనలు, అలాగే వినియోగ బిల్లులకు సంబంధించి ఆర్టికల్ 114లోని నిబంధనలు, ఆర్టికల్ 115 కింద సమర్పించే ఏ ప్రకటనకు లేదా గ్రాంట్ డిమాండ్‌కు, అలాగే ఆ ఖర్చును తీర్చడానికి రూపొందించే వినియోగ చట్టానికి వర్తిస్తాయి; అవి వార్షిక ఆర్థిక ప్రకటనలో చూపిన వ్యయ అంచనాలకు లేదా దాని ద్వారా మంజూరు చేసిన గ్రాంట్లకు వర్తించినట్లే వర్తిస్తాయి.
అనుబంధ గ్రాంట్లు, అదనపు గ్రాంట్లు, అధిక గ్రాంట్లు అనే విధానాలు బడ్జెట్‌లో ముందుగా అంచనా వేయని లేదా మొదట మంజూరు చేసిన మొత్తాన్ని మించిన వ్యయాలను చట్టబద్ధంగా తీర్చేందుకు ఉపయోగిస్తారు. ఏదైనా సేవకు మంజూరు చేసిన మొత్తం సరిపోకపోయినా, కొత్త సేవకు ఖర్చు అవసరమైనా, లేదా వాస్తవ ఖర్చు ఆమోదించిన మొత్తాన్ని మించినా ఈ విధానాలు అవసరమవుతాయి.
ఈ గ్రాంట్లకు కూడా సాధారణ బడ్జెట్ విధానంలోని రాజ్యాంగ నిబంధనలు వర్తిస్తాయి. రాష్ట్రపతి సంబంధిత ప్రకటనను పార్లమెంట్ ముందు ఉంచేలా చేస్తారు; గ్రాంట్ల డిమాండ్లు లోక్‌సభ పరిశీలనకు వస్తాయి; ఆమోదించిన మొత్తాలను సమీకృత నిధి నుంచి ఖర్చు చేయడానికి వినియోగ చట్టం అవసరం.
(1) ఈ అధ్యాయంలోని పూర్వ నిబంధనలలో ఏదైనా ఉన్నప్పటికీ, ప్రజల సభకు—(a) ఆర్టికల్ 113లో పేర్కొన్న గ్రాంట్ల ఓటింగ్ ప్రక్రియ పూర్తయ్యే వరకు, ఆర్థిక సంవత్సరంలోని ఒక భాగానికి అంచనా వ్యయానికి సంబంధించిన ముందస్తు గ్రాంట్‌ను ఇవ్వగల అధికారం ఉంటుంది; (b) భారత వనరులపై అనూహ్యమైన డిమాండ్ ఉన్నప్పుడు, ఆ డిమాండ్ పరిమాణం లేదా స్వభావం కారణంగా వార్షిక ఆర్థిక ప్రకటనలో సాధారణంగా వివరించే విధానానికి సరిపోని విధంగా ప్రత్యేక గ్రాంట్ ఇవ్వగల అధికారం ఉంటుంది; మరియు (c) ఏదైనా ప్రత్యేక ప్రయోజనం కోసం గ్రాంట్ మంజూరు చేయగల అధికారం ఉంటుంది, అది ప్రస్తుత సేవలో భాగం కాకపోవచ్చు.
(2) ఆర్టికల్స్ 113, 114లోని నిబంధనలు, అలాగే ఆర్టికల్ 114లోని వినియోగ బిల్లులకు సంబంధించిన నిబంధనలు, క్లాజు (1) కింద గ్రాంట్లు మంజూరు చేయడానికి, వాటిని తీర్చడానికి రూపొందించే చట్టాలకు వర్తిస్తాయి.
ఓటు-ఆన్-అకౌంట్ అనేది ఆర్థిక సంవత్సరం ప్రారంభంలో పూర్తి బడ్జెట్ ఆమోదం పొందే వరకు ప్రభుత్వ అవసరమైన ఖర్చులకు తాత్కాలికంగా నిధులు వినియోగించేందుకు లోక్‌సభ ఇచ్చే అనుమతి. దీని ద్వారా ప్రభుత్వ కార్యకలాపాలు నిలిచిపోకుండా ఉంటాయి.
ఓటు-ఆఫ్-క్రెడిట్ అనేది పరిమాణం లేదా స్వభావం కారణంగా వార్షిక బడ్జెట్‌లో సాధారణంగా వివరించలేని అనూహ్యమైన ఆర్థిక అవసరాల కోసం ఇచ్చే గ్రాంట్. అసాధారణ గ్రాంట్ అనేది ప్రస్తుత సేవలో భాగం కాని నిర్దిష్ట ప్రత్యేక ప్రయోజనం కోసం మంజూరు చేయబడుతుంది.
ఈ గ్రాంట్లను మంజూరు చేయడం, వాటి కోసం వినియోగ చట్టాన్ని రూపొందించడం వంటి అంశాల్లో సాధారణ బడ్జెట్ ప్రక్రియకు సంబంధించిన రాజ్యాంగ నిబంధనలు వర్తిస్తాయి.
(1) ఆర్టికల్ 110(1)(a) నుంచి (f)లో పేర్కొన్న ఏదైనా అంశానికి సంబంధించిన నిబంధనను కలిగి ఉన్న బిల్లును లేదా సవరణను రాష్ట్రపతి సిఫారసు లేకుండా ప్రవేశపెట్టరాదు లేదా ప్రతిపాదించరాదు. అయితే పన్నును తగ్గించే లేదా రద్దు చేసే సవరణకు ఈ క్లాజు కింద సిఫారసు అవసరం లేదు.
(2) కేవలం జరిమానాలు లేదా ఇతర ఆర్థిక శిక్షలు విధించడం, లైసెన్స్ ఫీజులు లేదా అందించిన సేవలకు చెల్లించే ఫీజులు విధించడం, లేదా స్థానిక ప్రయోజనం కోసం స్థానిక సంస్థ పన్ను విధించడం, రద్దు చేయడం, మాఫీ చేయడం, మార్చడం లేదా నియంత్రించడం వంటి అంశాల వల్ల మాత్రమే బిల్లు లేదా సవరణ పై క్లాజు ప్రయోజనాల కోసం ఆర్టికల్ 110(1)(a) నుంచి (f)లోని అంశాలకు సంబంధించినదిగా పరిగణించబడదు.
(3) ఆర్టికల్ 110(1)(a) నుంచి (f)లో పేర్కొన్న అంశాలకు సంబంధించిన నిబంధనలను కలిగి ఉన్న బిల్లును రాష్ట్రాల మండలిలో ప్రవేశపెట్టరాదు.
(4) ఈ ఆర్టికల్‌లోని ఏదీ, ఏ పన్ను విధించడం, రద్దు చేయడం, మాఫీ చేయడం, మార్చడం లేదా నియంత్రించడం వంటి నిబంధనలు మాత్రమే కలిగి లేని బిల్లును లేదా సవరణను ప్రవేశపెట్టడానికి రాష్ట్రపతి సిఫారసు అవసరమని భావించరాదు.
ఆర్టికల్ 117 ఆర్థిక బిల్లులపై ప్రత్యేక నియమాలను నిర్దేశిస్తుంది. పన్నులు, ప్రభుత్వ రుణాలు, సమీకృత నిధి వంటి అంశాలకు సంబంధించిన నిర్దిష్ట బిల్లులు లేదా సవరణలను ప్రవేశపెట్టడానికి రాష్ట్రపతి సిఫారసు అవసరం. కొన్ని పన్ను తగ్గింపు లేదా రద్దు సవరణలకు మినహాయింపు ఉంది.
ఆర్టికల్ 117 ప్రకారం, ఆర్టికల్ 110(1)(a) నుంచి (f)లోని అంశాలకు సంబంధించిన నిబంధనలను కలిగిన బిల్లును రాజ్యసభలో ప్రవేశపెట్టరాదు. అయితే ఆర్టికల్ 110లోని నిర్వచనానికి సరిపోని సాధారణ ఆర్థిక ప్రభావం కలిగిన బిల్లులపై ఈ నియమాలను యాంత్రికంగా వర్తింపజేయకూడదు.