రాష్ట్రాలకు సంబంధించిన నిబంధనలు కేంద్రానికి సంబంధించిన నిబంధనలతో సమానంగా ఉంటాయి. ఈ భాగంలో రెండు ఆర్టికల్స్‌పై మాత్రమే వ్యాఖ్యానించబడింది.
(3) ఇతర విషయాల్లో, ఒక రాష్ట్ర శాసనసభ సభకు, ఆ సభ సభ్యులకు మరియు కమిటీలకు ఉండే అధికారాలు, ప్రత్యేక హక్కులు, రక్షణలు—శాసనసభ కాలానుగుణంగా చట్టం ద్వారా నిర్వచించినట్లుగా ఉంటాయి. అలా నిర్వచించే వరకు, రాజ్యాంగం (నలభై నాలుగవ సవరణ) చట్టం, 1978లోని సెక్షన్ 26 అమల్లోకి రావడానికి వెంటనే ముందు ఆ సభకు, దాని సభ్యులకు, కమిటీలకు ఉన్నవే వర్తిస్తాయి.
రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 194లోని క్లాజులు (1), (2) పార్లమెంట్ మరియు దాని సభ్యుల ప్రత్యేక హక్కులను పేర్కొనే ఆర్టికల్ 105తో సమానంగా ఉంటాయి. ఆర్టికల్ 194 ప్రకారం, శాసనసభకు ఉండే ప్రత్యేక హక్కులు శాసనసభ కాలానుగుణంగా చట్టం ద్వారా నిర్వచించినట్లుగా ఉంటాయి. పార్లమెంట్ లేదా శాసనసభ రూపొందించే ఏ చట్టమైనా రాజ్యాంగంలోని భాగం IIIలోని నిబంధనలకు లోబడి ఉంటుందని గమనించాలి. ప్రత్యేక హక్కులు చట్టం ద్వారా ఇంకా నిర్వచించబడలేదు. అవి నిర్వచించబడే వరకు, 1978 నాటి రాజ్యాంగ (నలభై నాలుగవ సవరణ) చట్టంలోని సెక్షన్ 26 అమల్లోకి రావడానికి ముందు సభకు, దాని సభ్యులకు, కమిటీలకు ఉన్న ప్రత్యేక హక్కులే కొనసాగుతాయని పై ఆర్టికల్ చెబుతోంది.
సభ తన విధులను స్వేచ్ఛగా నిర్వహించడానికి అవసరమైన మేరకే ప్రత్యేక హక్కులు వర్తిస్తాయి. సభ వెలుపల జరిగే కార్యకలాపాలకు ఇవి సాధారణంగా విస్తరించవు; అలాంటి కార్యకలాపాలకు సాధారణ శాసన నిబంధనలు ఎలాంటి భేదం లేకుండా వర్తిస్తాయి. ప్రత్యేక హక్కుల పరిధి, అవి ఎందుకు కల్పించబడ్డాయి—అంటే వాటి అవసరం—అనే అంశంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. సభ్యులకు ప్రత్యేక హక్కులు కల్పించడంలో ప్రధాన ఉద్దేశం వారు తమ విధులను నిర్వర్తించేందుకు, సభ పనితీరుకు ఆటంకం కలగకుండా చూడటమే. సభ తన శాసన విధులను నిర్వహించలేని పరిస్థితి ఏర్పడకుండా కాపాడే హక్కులే ప్రత్యేక హక్కుల ప్రాథమిక భావన. అయితే, ఇవి సభ్యులను సాధారణ చట్టాల కింద ఉన్న బాధ్యతల నుంచి మినహాయించవు; ఇతర పౌరులకు వర్తించే చట్టాలు సభ్యులకూ వర్తిస్తాయి. అందువల్ల అవినీతి ఆరోపణపై విచారణ లేదా దర్యాప్తు జరపడం శాసనసభ శాసన విధులకు ఆటంకం కలిగించిందని చెప్పలేం. ఎవరూ నేర విచారణ నుంచి ప్రత్యేక రక్షణ పొందరు.
ప్రత్యేక హక్కులను చట్టబద్ధంగా నిర్వచించాలనే ప్రశ్న 1921 నుంచి భారత పార్లమెంట్ మరియు రాష్ట్ర శాసనసభల సభాపతులు, అధ్యక్షత వహించే అధికారుల దృష్టిని ఆకర్షిస్తోంది. ఈ అంశంపై పదో లోక్‌సభ ప్రత్యేక హక్కుల కమిటీ ఈ విధంగా పేర్కొంది:
(i) పార్లమెంటరీ ప్రత్యేక హక్కులు ప్రజల తరఫున, ప్రజల ప్రయోజనాల కోసం వినియోగించాల్సినవి; ప్రజలకు వ్యతిరేకంగా లేదా వారి ప్రయోజనాలకు విరుద్ధంగా వినియోగించాల్సినవి కావు.
(ii) ప్రజాస్వామ్య సమాజంలో ఏదైనా వర్గానికి ప్రత్యేక హక్కులు కల్పించాలనే భావన కాలానికి సరిపోనిది. అందువల్ల అలాంటి హక్కులు ఉంటే, అవి విధుల నిర్వహణకు అవసరమైన కనిష్ఠ స్థాయిలోనే ఉండాలి; వాటిని స్పష్టంగా, కచ్చితమైన పదాలతో నిర్వచించాలి.
(iii) పార్లమెంట్ సార్వభౌమాధికారం అనే భావన క్రమంగా ఒక అపోహగా మారింది. నిజమైన సార్వభౌమాధికారం ఉంటే అది భారత ప్రజలకే చెందుతుంది; వారు లోక్‌సభ, రాష్ట్ర శాసనసభలకు జరిగే సాధారణ ఎన్నికల సమయంలో దాన్ని వినియోగిస్తారు.
(iv) స్వేచ్ఛ, ప్రజాస్వామ్యం, చట్టపాలన, వ్యక్తిగత హక్కులు, స్వతంత్ర న్యాయవ్యవస్థ, రాజ్యాంగబద్ధ ప్రభుత్వం అనే సూత్రాలకు కట్టుబడి ఉన్న వ్యవస్థలో, రాజ్యాంగం కల్పించిన పౌరుల ప్రాథమిక హక్కులకు ఏ వర్గానికైనా—ఎన్నికైన శాసనసభ్యులతో సహా—కల్పించిన ప్రత్యేక హక్కుల కంటే ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం సముచితం. ప్రజల హక్కులను రక్షించాల్సిన సందర్భాలు రావచ్చు కాబట్టి, ఇలాంటి ప్రత్యేక హక్కుల వాదనలన్నీ న్యాయపరిశీలనకు లోబడి ఉండాలి; అవసరమైతే పార్లమెంట్‌కి వ్యతిరేకంగానైనా లేదా అప్పటి పరిస్థితుల్లో నియంత్రణలేని, అనూహ్య మెజారిటీకి వ్యతిరేకంగానైనా ప్రజల హక్కులను కాపాడాల్సి రావచ్చు.
(v) పార్లమెంట్ మరియు రాష్ట్ర శాసనసభలు, వాటి సభ్యులు, కమిటీల ప్రత్యేక హక్కులను సంబంధిత శాసనసభలు చట్టం ద్వారా నిర్వచించాలనే విషయాన్ని రాజ్యాంగం ప్రత్యేకంగా ఊహించింది. అందువల్ల ఈ ప్రత్యేక హక్కులు ప్రాథమిక హక్కులకు, రాజ్యాంగ నిబంధనలకు, న్యాయస్థానాల అధికార పరిధికి లోబడి ఉండాలని రాజ్యాంగ రూపకర్తలు ఉద్దేశించినట్లు తెలుస్తోంది.
(vi) చట్టం ముందు పౌరులందరినీ సమానంగా చూడాలనే ప్రాథమిక సూత్రం పార్లమెంట్ సభ్యులకూ వర్తిస్తుంది. పార్లమెంట్‌లో తమ విధులను నిర్వర్తించే సందర్భాలు మినహా, వారికి సాధారణ పౌరుల మాదిరిగానే హక్కులు, స్వేచ్ఛలు ఉంటాయి. కాబట్టి ప్రత్యేక హక్కులు సభ్యులను సమాజం పట్ల ఉన్న సాధారణ బాధ్యతల నుంచి మినహాయించవు; ఆ బాధ్యతలు ఇతరులకు వర్తించినట్లే, బహుశా మరింత కఠినంగా కూడా, సభ్యులకు వర్తిస్తాయి.
ఏ సందర్భంలోనూ కొత్త ప్రత్యేక హక్కులను చేర్చే ప్రశ్న లేదని పేర్కొనబడింది. కారణాలు: (a) రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చిన రోజున బ్రిటిష్ హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్‌కు ఉన్న పూర్వ నిర్ణయాల ఆధారంగా భారతదేశంలో పార్లమెంటరీ ప్రత్యేక హక్కులు ఇప్పటికీ ఆచరణలో నిర్వహించబడుతున్నాయి; మరియు (b) హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్‌లో కూడా కొత్త ప్రత్యేక హక్కులను సృష్టించడానికి అనుమతి లేదు.
ఒక రాష్ట్ర శాసనసభ బిల్లును ఆమోదించినప్పుడు, లేదా శాసన మండలి ఉన్న రాష్ట్రంలో శాసనసభ యొక్క రెండు సభలూ బిల్లును ఆమోదించినప్పుడు, ఆ బిల్లును గవర్నర్‌కు సమర్పించాలి. గవర్నర్ బిల్లుకు ఆమోదం తెలుపుతున్నట్లు ప్రకటించవచ్చు, ఆమోదాన్ని నిలిపివేయవచ్చు లేదా రాష్ట్రపతి పరిశీలన కోసం బిల్లును రిజర్వ్ చేయవచ్చు.
అయితే, ఆమోదం కోసం బిల్లు తనకు సమర్పించబడిన తర్వాత వీలైనంత త్వరగా, అది ద్రవ్య బిల్లు కాకపోతే, గవర్నర్ బిల్లును తిరిగి పంపవచ్చు. దానితో పాటు, సభ లేదా సభలు బిల్లును లేదా అందులో పేర్కొన్న ఏదైనా నిబంధనను పునఃపరిశీలించాలని, ముఖ్యంగా తన సందేశంలో సూచించిన సవరణలను ప్రవేశపెట్టడం సముచితమా అనే విషయాన్ని పరిశీలించాలని కోరే సందేశాన్ని పంపవచ్చు. బిల్లు తిరిగి పంపబడినప్పుడు, సభ లేదా సభలు దానిని తిరిగి పరిశీలించాలి. ఆ తర్వాత సవరణలతో లేదా సవరణలు లేకుండా మళ్లీ ఆమోదించి గవర్నర్‌కు సమర్పిస్తే, గవర్నర్ ఆమోదాన్ని నిలిపివేయరాదు.
మరొక నిబంధన ప్రకారం, ఏదైనా బిల్లు చట్టంగా మారితే హైకోర్టు అధికారాలను అంతగా తగ్గించి, రాజ్యాంగం ఆ న్యాయస్థానానికి కల్పించిన స్థానానికి ప్రమాదం కలిగిస్తుందని గవర్నర్ అభిప్రాయపడితే, గవర్నర్ ఆ బిల్లుకు ఆమోదం తెలపకూడదు; దానిని రాష్ట్రపతి పరిశీలన కోసం రిజర్వ్ చేయాలి.
రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 200, రాష్ట్ర శాసనసభ ఆమోదించిన ఏ బిల్లునైనా రాష్ట్రపతి పరిశీలన కోసం రిజర్వ్ చేసే అధికారాన్ని గవర్నర్‌కు ఇస్తుంది. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్స్ 31A, 31C, 254(2), 288, 304(b), 360 వంటి ఇతర నిబంధనలు కూడా కొన్ని సందర్భాల్లో రాష్ట్ర చట్టాలను రాష్ట్రపతి పరిశీలనకు రిజర్వ్ చేయడం తప్పనిసరి చేస్తాయి.
ఆర్టికల్ 200 ప్రకారం, గవర్నర్‌కు బిల్లుకు ఆమోదం తెలపడం, ఆమోదాన్ని నిలిపివేయడం లేదా రాష్ట్రపతి పరిశీలన కోసం రిజర్వ్ చేయడం అనే ఎంపికలు ఉంటాయి. ద్రవ్య బిల్లు కాని బిల్లును పునఃపరిశీలన కోసం శాసనసభకు తిరిగి పంపే అధికారం కూడా గవర్నర్‌కు ఉంది. గవర్నర్ ఒక బిల్లును రాష్ట్రపతి పరిశీలనకు రిజర్వ్ చేసినప్పుడు, రాష్ట్రపతి దానికి ఆమోదం తెలపవచ్చు లేదా ఆమోదాన్ని నిలిపివేయవచ్చు.
P. Nambudiri v. State of Kerala కేసులో, బిల్లును ఆమోదించిన శాసనసభ పదవీకాలం ముగిసేలోపు గవర్నర్ లేదా రాష్ట్రపతి ఆమోదం ఇవ్వాలని రాజ్యాంగం నిర్దేశించలేదని భారత సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది. గవర్నర్ లేదా రాష్ట్రపతి ఆమోదం ఇవ్వాలా, నిరాకరించాలా అని ప్రకటించాల్సిన కాలపరిమితిని కూడా రాజ్యాంగం విధించలేదని కోర్టు తెలిపింది.