న్యాయమూర్తుల నియామక విధాన స్మరణిక

1993లో రెండవ న్యాయమూర్తుల కేసులో తీర్పు వెలువడిన తరువాత, 1998లో ఈ న్యాయస్థానం తన సలహా అభిప్రాయాన్ని భారత రాష్ట్రపతికి అందించింది. ఈ రెండు తీర్పులకు అనుగుణంగా, సుప్రీంకోర్టు మరియు హైకోర్టుల న్యాయమూర్తులు, ప్రధాన న్యాయమూర్తుల నియామకం కోసం భారత కేంద్ర ప్రభుత్వం 30 జూన్ 1999న ఒక విధాన స్మరణికను రూపొందించింది. తరువాత, భారత న్యాయ కమిషన్ తన నివేదికలో మూడు న్యాయ తీర్పులను పునఃపరిశీలించింది. ఆ నివేదికలో ఎస్.పీ. గుప్తా వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (AIR 1982 SC 149), సుప్రీంకోర్టు అడ్వకేట్స్-ఆన్-రికార్డ్ అసోసియేషన్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (1993 (4) SCC 441), అలాగే 1998 ప్రత్యేక సూచన (1998 (7) SCC 739)లను ప్రస్తావించింది. ఈ నివేదిక 21 నవంబర్ 2008న తేదీతో వెలువడింది. అప్పటి ప్రభుత్వానికి రెండు ప్రత్యామ్నాయాలు ఉన్నాయని అది సూచించింది: మొదటిది, పై మూడు తీర్పులను సుప్రీంకోర్టు ముందు పునఃపరిశీలనకు కోరడం; రెండవది, భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి ప్రాధాన్యతను, నియామకాలలో కార్యనిర్వాహక శాఖ అధికారాన్ని తిరిగి స్థాపించేలా చట్టం చేయడం.

దాదాపు ఆరు సంవత్సరాల తరువాత, 2014లో రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లుతో పాటు జాతీయ న్యాయ నియామకాల కమిషన్ చట్టం, 2014ను పార్లమెంటు ఆమోదించింది. రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం మరియు జాతీయ న్యాయ నియామకాల కమిషన్ చట్టం చెల్లుబాటును సుప్రీంకోర్టు బార్ అసోసియేషన్ తదితరులు సవాలు చేశారు. రాజ్యాంగం (తొంభై తొమ్మిదవ సవరణ) చట్టం, 2014 మరియు జాతీయ న్యాయ నియామకాల కమిషన్ చట్టం, 2014 రాజ్యాంగబద్ధతే విచారణకు వచ్చిన ప్రధాన ప్రశ్న. ఉన్నత న్యాయవ్యవస్థలో—అంటే సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టుల ప్రధాన న్యాయమూర్తులు మరియు ఇతర న్యాయమూర్తుల—ఎంపిక, నియామక ప్రక్రియతో పాటు ఒక హైకోర్టు నుంచి మరొక హైకోర్టుకు ప్రధాన న్యాయమూర్తులు, న్యాయమూర్తుల బదిలీ విధానం కూడా ఈ వివాదంలో భాగమయ్యాయి.

రాజ్యాంగం (తొంభై తొమ్మిదవ సవరణ) చట్టం, 2014 ద్వారా రాజ్యాంగంలోని అధికరణం 124 తరువాత 124A, 124B, 124C అనే కొత్త అధికరణాలు చేర్చబడ్డాయి. దీనికి అనుబంధంగా జాతీయ న్యాయ నియామకాల కమిషన్ చట్టం, 2014ను కూడా రూపొందించారు. బిల్లుకు జతచేసిన లక్ష్యాలు, కారణాల ప్రకటనలో సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టుల న్యాయమూర్తుల నియామక పద్ధతిని విస్తృత ప్రాతినిధ్యంతో రూపొందించడం, న్యాయవ్యవస్థ, కార్యనిర్వాహక శాఖ, ప్రముఖ వ్యక్తుల భాగస్వామ్యానికి అవకాశం కల్పించడం, నియామకాల్లో పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం, నిష్పాక్షికతను పెంచడం వంటి లక్ష్యాలను పేర్కొన్నారు. అయితే 21 నవంబర్ 2008 నాటి భారత న్యాయ కమిషన్ నివేదిక 214లోని సిఫారసును ఆ ప్రకటనలో ప్రస్తావించలేదు. ఆ నివేదికలో పార్లమెంటరీ స్థాయి సంఘాల సిఫారసులు, అమెరికా, ఆస్ట్రేలియా, కెనడా, కెన్యా వంటి దేశాల్లోని విధానాలు పరిశీలించబడ్డాయి. ఆ దేశాల్లో న్యాయమూర్తులను నియమించే అధికారం కార్యనిర్వాహక శాఖకు ఉండవచ్చు లేదా దేశ ప్రధాన న్యాయమూర్తితో సంప్రదించి కార్యనిర్వాహక శాఖ నియామకాలు చేయవచ్చు.

న్యాయ కమిషన్ నివేదిక 214లో భారత రాజ్యాంగం అధికరణాలు 124, 217(1) ద్వారా అధికార సమతుల్యతను, పరస్పర నియంత్రణలను కల్పించిందని పేర్కొంది. సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టుల న్యాయమూర్తుల నియామకంలో కార్యనిర్వాహక శాఖకు, న్యాయవ్యవస్థకు సమతుల్య పాత్రలు ఉన్నాయని నివేదిక అభిప్రాయపడింది. రెండవ న్యాయమూర్తుల కేసు (అడ్వకేట్స్-ఆన్-రికార్డ్ అసోసియేషన్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా, 1993) మరియు 1998 రాష్ట్రపతి సూచనపై సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన అభిప్రాయం వల్ల ఆ సమతుల్యత దెబ్బతిందని, మొదట ఉద్దేశించిన అధికార సమతుల్యతను తిరిగి నెలకొల్పాల్సిన సమయం వచ్చిందని నివేదిక పేర్కొంది.

కొత్తగా చేర్చిన అధికరణం 124A(1) జాతీయ న్యాయ నియామకాల కమిషన్ నిర్మాణాన్ని, సభ్యత్వాన్ని నిర్దేశించింది. 2014 సవరణ ప్రకారం దాని సభ్యులు: (a) భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి—పదవీరీత్యా అధ్యక్షుడు; (b) ప్రధాన న్యాయమూర్తి తరువాత సీనియారిటీ కలిగిన సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల్లో ఇద్దరు—పదవీరీత్యా సభ్యులు; (c) కేంద్ర న్యాయ, న్యాయశాఖ మంత్రి—పదవీరీత్యా సభ్యుడు; (d) నామినేట్ చేయబడే ఇద్దరు ప్రముఖ వ్యక్తులు—సభ్యులు.

సుప్రీంకోర్టు బార్ అసోసియేషన్ తదితరులు వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసులో ఐదుగురు న్యాయమూర్తులతో కూడిన రాజ్యాంగ ధర్మాసనం తరఫున న్యాయమూర్తి ఖేహర్ అభిప్రాయాన్ని వెల్లడించారు. అధికరణం 124A(1)లోని (a), (b) నిబంధనలు కమిషన్‌లో న్యాయవ్యవస్థకు తగిన ప్రాతినిధ్యం కల్పించలేదని, ఉన్నత న్యాయవ్యవస్థలో న్యాయమూర్తుల ఎంపిక, నియామకం మరియు బదిలీల విషయంలో న్యాయవ్యవస్థ ప్రాధాన్యతను కాపాడటానికి అవి సరిపోవని ధర్మాసనం పేర్కొంది. అందువల్ల అవి న్యాయవ్యవస్థ స్వాతంత్ర్య సూత్రానికి విరుద్ధమని తేల్చింది. కేంద్ర న్యాయశాఖ మంత్రిని పదవీరీత్యా సభ్యుడిగా చేర్చిన (c) నిబంధన న్యాయవ్యవస్థ స్వాతంత్ర్యం, అధికార విభజన సూత్రాలను ప్రభావితం చేస్తుందని పేర్కొంది. ఇద్దరు ప్రముఖ వ్యక్తులను చేర్చే (d) నిబంధన కూడా రాజ్యాంగంలోని ప్రాథమిక నిర్మాణానికి విరుద్ధమని తీర్పు చెప్పింది. ఈ విధంగా 124A(1)లోని నిబంధనలను కొట్టివేసి, మొత్తం తొంభై తొమ్మిదవ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం, 2014ను రాజ్యాంగ విరుద్ధమని రద్దు చేసింది.

2014 అక్టోబరు 16న ఇచ్చిన ఉత్తర్వులో, కొలీజియం వ్యవస్థ మరింత మెరుగ్గా పనిచేసేందుకు అదనపు చర్యలు అవసరమా అనే అంశాన్ని పరిశీలించాలని నిర్ణయించారు. 2015 డిసెంబరు 16న సుప్రీంకోర్టు అడ్వకేట్స్-ఆన్-రికార్డ్ అసోసియేషన్ తదితరులు వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసులో, రెండవ మరియు మూడవ న్యాయమూర్తుల కేసుల్లో పేర్కొన్న సూత్రాలను సక్రమంగా అమలు చేసేందుకు విధాన స్మరణికను మెరుగుపరచాలని ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల రాజ్యాంగ ధర్మాసనం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి విస్తృత సూచనలు చేసింది. అందువల్ల ఉన్నత న్యాయవ్యవస్థలో కొత్త నియామకాలు చేపట్టేందుకు సవరించిన విధాన స్మరణిక రూపొందించాల్సిన అవసరం ఏర్పడింది.

కొత్త విధాన స్మరణికలో, సుప్రీంకోర్టు మరియు హైకోర్టుల న్యాయమూర్తుల నియామక ప్రక్రియ సమగ్రంగా, భాగస్వామ్య సంప్రదింపుల ఆధారంగా సాగాలని మెజారిటీ అభిప్రాయం సూచించిందని పాఠ్యం పేర్కొంటుంది. అందుబాటులో ఉన్న ఉత్తమమైన, అత్యంత అనుకూలమైన వ్యక్తులను ఎంపిక చేయడం ఈ ప్రక్రియ లక్ష్యం కావాలి. రాజ్యాంగబద్ధమైన విధులు నిర్వహించే అన్ని సంస్థలు సమష్టిగా పనిచేసి, ప్రధానంగా ఏకాభిప్రాయ నిర్ణయానికి రావడానికి ప్రయత్నించాలి. అందుకు తగిన విస్తృతమైన విధానాన్ని కొత్త నియామక స్మరణిక కలిగి ఉంటుందని ఆశాభావం వ్యక్తమైంది.

**అధికరణం 125 — న్యాయమూర్తుల జీతాలు మొదలైనవి:** (1) సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులకు పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా నిర్ణయించే జీతాలు చెల్లించాలి. ఆ విషయంపై చట్టం చేయబడే వరకు రెండవ షెడ్యూల్‌లో పేర్కొన్న జీతాలు వర్తిస్తాయి. (2) ప్రతి న్యాయమూర్తికి సెలవులు, భత్యాలు, ప్రత్యేక హక్కులు, పెన్షన్‌కు సంబంధించిన హక్కులు పార్లమెంటు చేసిన చట్టం లేదా దాని ఆధారంగా నిర్ణయించబడతాయి. అటువంటి చట్టం వచ్చే వరకు రెండవ షెడ్యూల్‌లో పేర్కొన్న సదుపాయాలు వర్తిస్తాయి. నియామకం జరిగిన తరువాత న్యాయమూర్తికి ఉన్న ప్రత్యేక హక్కులు, భత్యాలు, సెలవులు లేదా పెన్షన్‌కు సంబంధించిన హక్కులను ఆయనకు నష్టమయ్యే విధంగా మార్చరాదని పాఠ్యం పేర్కొంటుంది.

**వ్యాఖ్యలు — న్యాయమూర్తుల జీతాలు:** సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులకు పార్లమెంటు చట్టం ప్రకారం జీతాలు, ఇతర భత్యాలు చెల్లిస్తారు. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల జీతాలు, సేవా నిబంధనల చట్టం, 1985ను కాలానుగుణంగా సవరించారు; పాఠ్యంలో 2015 సవరణను ప్రస్తావించింది. 2006 జనవరి 1 నుంచి వర్తిస్తాయని మూల పాఠ్యంలో పేర్కొన్న మొత్తాలు ఇవి: భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి నెల జీతం రూ.33,000 నుంచి రూ.1,00,000 వరకు; సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి రూ.30,000 నుంచి రూ.90,000 వరకు; హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి రూ.30,000 నుంచి రూ.90,000 వరకు; హైకోర్టు న్యాయమూర్తి రూ.26,000 నుంచి రూ.80,000 వరకు. ఇవి మూల పాఠ్యంలో పేర్కొన్న చారిత్రక మొత్తాలు మాత్రమే; ప్రస్తుత జీతాలుగా భావించరాదు.

**అధికరణం 129 — సుప్రీంకోర్టు రికార్డు న్యాయస్థానం:** సుప్రీంకోర్టు రికార్డు న్యాయస్థానంగా ఉంటుంది. అటువంటి న్యాయస్థానానికి ఉండే అన్ని అధికారాలు దానికి ఉంటాయి; తనను ధిక్కరించినందుకు శిక్ష విధించే అధికారం కూడా ఇందులో భాగం.

**వ్యాఖ్యలు — కోర్టు ధిక్కారం:** ‘ధిక్కారం’ అనే పదానికి అర్థం గురించి న్యాయస్థానాల్లో తరచుగా వివరణ కోరబడింది. బ్లాక్స్ లా డిక్షనరీ ప్రకారం, న్యాయస్థానం లేదా శాసనసభ అధికారాన్ని, గౌరవాన్ని సవాలు చేసే ప్రవర్తన ధిక్కారంగా పరిగణించబడుతుంది. అలాంటి ప్రవర్తన న్యాయ పరిపాలనకు ఆటంకం కలిగించేందున శిక్షార్హమని కూడా పేర్కొంటుంది.

అలీగఢ్ మునిసిపల్ బోర్డు వర్సెస్ ఎక్కా టోంగా మజ్దూర్ యూనియన్ కేసులో, ధిక్కారం చేసిన వారి బాధ్యతారహిత చర్యల తీవ్రత, న్యాయ పరిపాలనకు కలిగిన హాని ఎంత అన్నదే ఆ వ్యవహారాన్ని క్రిమినల్ కోర్టు ధిక్కారంగా విచారించాలా వద్దా అన్నది నిర్ణయించడంలో కీలకమని న్యాయస్థానం పేర్కొంది.

ఎల్.డి. జైక్వాల్ వర్సెస్ ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రం కేసులో, అప్పీలుదారు క్షమాపణ చెప్పాడనే కారణంతోనే శిక్షను రద్దు చేసి అతన్ని శిక్ష లేకుండా విడిచిపెట్టరాదని కోర్టు తెలిపింది. న్యాయమూర్తిని బెదిరించడానికి లేదా ఆయనపై తీవ్రమైన ఆరోపణలు చేసి కోర్టు ప్రతిష్ఠను దెబ్బతీసిన వ్యక్తి, తరువాత ఎటువంటి ఖర్చూ లేని ఖాళీ క్షమాపణ చెప్పి తప్పించుకోగలిగితే, అది కోర్టులను అవమానించడానికి అనుమతి ఇచ్చినట్లవుతుందని తీర్పు సారాంశం.

ఎం.బి. సంఘి, అడ్వకేట్ వర్సెస్ పంజాబ్ మరియు హర్యానా హైకోర్టు కేసులో, ఆశించిన ఉత్తర్వులు పొందలేక అసంతృప్తి చెందిన కొందరు న్యాయాధికారుల ప్రతిష్ఠను దెబ్బతీయడానికి ప్రయత్నిస్తున్న ధోరణి పెరుగుతోందని కోర్టు హెచ్చరించింది. న్యాయ స్వాతంత్ర్యాన్ని కార్యనిర్వాహక లేదా శాసన వ్యవస్థ నుంచే కాకుండా, న్యాయ వ్యవస్థలో భాగమైన వ్యక్తుల నుంచీ రక్షించాల్సిన అవసరం ఉందని తీర్పు నొక్కిచెప్పింది.

ఇన్ రీ: వినయ్ చంద్ర మిశ్రా కేసులో, కోర్టు ధిక్కారానికి శిక్ష విధించే సుప్రీంకోర్టు అధికారం ఏదైనా చట్టం ద్వారా పరిమితం కాలేదని తీర్పు పేర్కొంది. ఆ కేసులో రాజ్యాంగంలోని అధికరణాలు 129, 142 ఆధారంగా ధిక్కారికి శిక్ష విధించడంతో పాటు, న్యాయవాదిగా వృత్తి నిర్వహణను మూడు సంవత్సరాల పాటు నిలిపివేయాలని కోర్టు ఆదేశించింది.

ఆ వృత్తి నిషేధ నిర్ణయాన్ని సుప్రీంకోర్టు బార్ అసోసియేషన్ సవాలు చేసింది. రాజ్యాంగంలోని అధికరణాలు 129, 142 ప్రకారం కోర్టు ధిక్కారానికి శిక్ష విధించే సందర్భంలో, సంబంధిత వ్యక్తి న్యాయవాది అయితే అతని వృత్తి అనుమతిపత్రాన్ని నిర్దిష్ట కాలానికి నిలిపివేయవచ్చా అన్నది ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల రాజ్యాంగ ధర్మాసనం ముందు ఉన్న ప్రధాన ప్రశ్న. కోర్టు అభిప్రాయం ప్రకారం, ధిక్కారానికి శిక్ష విధించే అధికారాన్ని ఉపయోగించి న్యాయవాది వృత్తి అనుమతిని నిలిపివేయడం సాధ్యం కాదు. వృత్తిపరమైన దుర్వ్యవహారంపై అప్పీల్ కాకుండా కోర్టు ధిక్కార కేసును విచారిస్తున్నప్పుడు, చట్టంలోని సెక్షన్ 38లోని అప్పీల్ అధికారాన్ని ఉపయోగించినా అలాంటి శిక్ష విధించలేరు. ఈ మేరకు ఇన్ రీ: వినయ్ చంద్ర మిశ్రా (1995) 2 SCC 584 కేసులోని న్యాయ సూత్రం సరైనది కాదని ప్రకటించి, దానిని అధిగమించారు.